U bosanskom

Hajr je još jedna riječ koja se pojavila u bosanskom pod utjecajem kur'anskog jezika. Često kažemo i čujemo bil-hajr u značenju s hajrom, tj. s dobrom, pratilo vas dobro; ili sabah hajrullāh (''dobro jutro''). Riječ hajr u bosanskom jeziku prenosi najšire značenje: 1. dobra: u nekom belaju ili iskušenju kažemo: na hajr, tj. na dobro, izdobrilo, ako Bog da; 2. dobrote: kada nešto planiramo kažemo: da bude s hajrom; kada u nečemu ili nekome ne vidimo nikakva dobra kažemo: nema tu hajra, odnosno nema u njemu/njoj hajra; 3. općekorisnih djela, npr. posaditi voćku na javnom mjestu, dovesti vodu za za­jedničku upotrebu (negdje se i napiše: ovu hajr-česmu podiže...), napraviti džamiju itd.

U Kur'anu

Riječ hajr u Kur'anu ima čak dvadeset dva značenja:

1. vjerovanje, iman (īmān): وَلَوْ عَلِمَ اللّهُ فِيهِمْ خَيْرًا A da Allah zna da u njima ima vjere – Enfāl, 23;

2. islam (islām): مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ koji islam sprečava – Kalem, 12;

3. imetak, mal (māl): إِنْ تَرَكَ خَيْرًا  Ako imetak ostavlja – Bekare, 180;

4. dobrota ('āfije): وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ Ako ti On kakvo dobro želi  –Jūnus, 107;

5. nagrada (edžr): فِيهَا خَيْرٌ U njima je nagradu  – Hadždž, 36;

6. (naj)bolji, (naj)vredniji (efdal): خَيْرُ الرَّازِقِينَ Opskrbitelj najbolji – Mā'ide, 114;

7. hrana (ta'ām):  رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ ''Gospodaru moj, ma kakvu mi hranu dao, zaista mi je potrebna!'' – Kasas, 24;

8. pobjeda (zafer): لَمْ يَنَالُوا خَيْرً  Nisu pobjedu postigli – Ahzāb, 25;

9. konji (hajl): إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ ''Ta, ja zbilja pokazah ljubav spram kōnja’' – Sād, 32 – Arapi su imali običaj konje zvati riječju hajr, kao što su tom riječju nazivali i svoj imetak;

10. Kur'an: أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ Da se vama Kur’an objavljuje od vašega Gospodara – Bekare, 105;

11. korisnije, bolje (enfe'): نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا  A ne donesem bolji ili njemu nalik  – Bekare, 106;

12. sniženje cijena (ruhsul-es'ār): إِنِّيَ أَرَاكُم بِخَيْر Ja doista vidim – u dobru ste – Hūd, 84;

13. ispravnost (salāh): فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا Napišite im potvrdu ako znate da se valjano otkupiti mogu – Nūr, 33;

14. moć (kuvve): أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ Da li su moćniji oni ili narod Tubba’a – Duhān, 37;

15. dunjaluk (dun-jā): وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ I žestok je, zbilja, on u pohlepi za dunjalukom – 'Ādijāt, 8;

16. poboljšavanje, popravljanje (islāh): وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ  Neka među vama jedna zajednica bude koja će poboljšanju [stanja] pozivati – Āli Imrān, 104;

17. dobro dijete (el-veledus-sālih): Nisā, 19;

18. čednost ('iffe): Nūr, 12);

19. lijep odgoj (husnul-edeb):  لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ Bilo bi im edebnije – Hudžurāt, 5;

20. dobrovoljna djela (nevāfil: وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ I objavismo im da čine dobrovoljna djela –  Enbijā, 73;

21. koristi (nāfi'):  لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ’'Ja bih sebi koristi kakve umnožio'' – 'Arāf, 188 i

22. dobro kao suprotnost zlu (el-hajru diddeš-šerr): بِيَدِكَ الْخَيْر  U Tvojoj Ruci je svako dobro – Āli Imrān, 26. (V. Ibnul-Dževzī, Nuzha, 120-121; usp. Dāmagānī, El-Vudžūh ven-nezā'ir, 1/299-302).

Iz navedenih značenja riječi hajr u Kur'anu uočavamo da je ona opća imenica koja obuhvata sva spomenuta značenja, i nije je dozvoljeno značenjski specificirati na bilo koje od ovih značenja. U posebnim kontekstima i povodima Objave ona zadobija i posebna značenja, ali koja ne izlaze iz okvira općeg značenja riječi hajr, odnosno sadrže sve ono što jeste hajr.

Univerzalno dobro

Hajr je, dakle, univerzalno dobro i stoji naspram šerra – univerzalnog zla. U Kur'anu se kaže:  إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَـٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ Oni koji vjeruju i čine dobra djela - oni su najbolja stvorenja. (Bejjine, 7) Znači da su oni i sami dobro, odnosno sāmo dobro, hajrul-berijje - najbolja stvorenja, kreacija. Svakom je data prilika za dobro, da bude najbolja kreacija, ili svakom je data prilika da praktično pokaže ko je i kakav je čovjek; svakom je data prilika za djelovanje i rad za dobro... Čovjeku je pokazan ili objašnjen put dobra i put zla.

Autor: Almir Fatić

Preporod novine